Trening mentalny w sporcie

Trening mentalny w sporcie jest współcześnie rozumiany jako metody oraz ćwiczenia psychologiczne, które stosowane przez sportowca systematycznie oraz długotrwale mogą w znaczący sposób poprawić poziom jego umiejętności mentalnych takich jak kontrola nad zachowaniem i emocjami, podnieść poziom cech psychicznych – z koncentracją uwagi na czele – oraz zwiększyć jego odporność psychiczną w sytuacjach stresowych. Trening mentalny może także pozytywnie wpływać na precyzję ruchów sportowca, umiejętność ekonomicznego zarządzania energią lub szybkiej regeneracji, mających bezcenne znaczenie podczas treningów oraz występów sportowych.

 

Wypracowanie konkretnych umiejętności mentalnych to proces, który wymaga od sportowca regularnej pracy – samodzielnej lub we współpracy z trenerem mentalnym lub psychologiem sportu. Regularność jest wymagana, ponieważ należy mieć świadomość tego, że umiejętności mentalne – podobnie jak chociażby umiejętności techniczne na korcie czy na boisku piłkarskim – z czasem mogą ulec pogorszeniu i nie pozostają ze sportowcem na zawsze. Trening mentalny w sporcie to jeden z czterech kluczowych elementów, które przygotowują zawodnika do rywalizacji. Pozostałe trzy to trening techniczny, trening motoryczny oraz przygotowanie taktyczne. Dlatego też warto pamiętać, że trening mentalny powinien stanowić stały punkt w planie treningowym sportowca, a nie jedynie doraźne działanie ukierunkowane na szybki efekt.

 

Bardzo istotną kwestią jest fakt, że trening mentalny może wpływać pozytywnie także na funkcjonowanie sportowca w jegu życiu prywatnym, pomagając nie tylko w osiąganiu sportowych sukcesów, ale i osobistego dobrostanu. Z tego też względu postrzeganie treningu mentalnego w sporcie powinno być szerokie, uwzględniające ogólny rozwój sportowca jako człowieka. Trening mentalny w swoim założeniu powinien być ukierunkowany na proces podwyższania umiejętności mentalnych, nie zaś tylko na wynik końcowy.

 

Na czym polega rola trenera mentalnego?

 

Trener mentalny to osoba, która współpracuje ze sportowcem, wspierając go w rozwoju mentalnym, aby zoptymalizować jego formę sportową, wzmocnić go psychicznie, ale także sprawić, że będzie się lepiej czuł w swoim życiu. Dzięki pomocy trenera mentalnego sportowiec ma szansę dostrzec lub odkryć swoje zasoby, czyli mocne strony, umiejętnie nad nimi pracować i dążyć do jak najpełniejszego wykorzystania swojego potencjału. Rolą trenera mentalnego, który rzetelnie wypełnia swoje obowiązki powinno być także zwrócenie uwagi na umiejętność odpoczynku, regeneracji a czasem po prostu zatrzymania się – co szczególnie w ważne w dzisiejszej wszechobecnej kulturze sukcesu. Warto podkreślić, że oprócz bezpośredniej pracy ze sportowcem trener mentalny może pełnić także rolę konsultanta dla jego rodziców, trenera lub pozostałych członków sztabu szkoleniowego. Jest to bardzo istotne, ponieważ to właśnie oni są osobami, które znają sportowca najlepiej, przebywając z nim najczęściej i tym samym mają na niego największy wpływ.

 

Modeli pracy trenera mentalnego jest wiele, ale zawsze powinna być to praca oparta o chęć rozwijania sportowca jako człowieka. Trener mentalny to powinna być osoba, która pomoże sportowcowi zbudować fundamenty, czyli świadomość tego czego i w jakiej sytuacji potrzebuje. Czy przed wyjściem na boisko koszykarskie potrzebne jest mi większe pobudzenie psychofizyczne czy może wręcz przeciwnie? Dlaczego jestem sparaliżowana przez negatywny stres przed wejściem na kort? Co może na mnie wpływać i jak to zmienić? Odpowiedzi na te lub podobne pytania wymagają czasu potrzebnego na obserwację i wyciągnięcie wniosków. Dopiero w kolejnych krokach można wprowadzać techniki czy narzędzia mentalne.

 

Należy pamiętać o tym, że rolą trenera mentalnego jest przede wszystkim słuchanie swojej podopiecznej lub podopiecznego, aby móc go jak najlepiej poznać i mu pomóc. Bardzo trafnie w filmie dokumentalnym “Wszystko co kryję w sobie” wypowiedział się na ten temat amerykański psychoterapeuta i life coach dr Corey Yeager:

 

“Często nie dajemy sobie czasu, by spróbować zrozumieć siebie nawzajem. I sądzę, że ta praca pozwala mi się nie spieszyć. Podróżując z drużyną, będąc z nimi, mam możliwość rozmawiać z nimi na intymne tematy i budować zaufanie. Myślę, że sukces oznacza kontynuowanie tego podejścia, by angażować ich w te ważne rozmowy na temat dbania o zdrowie psychiczne. Najpierw jednak musimy osiągnąć zrozumienie”.

 

Yeager odnosi się do jego pracy z drużyną Detroit Pistons, występującą w NBA, czyli najlepszej zawodowej koszykarskiej lidze świata. Trener mentalny nie zawsze ma tak komfortowe i stabilne warunki współpracy ze sportowcem czy sportowcami, ale jego rola powinna być taka sama – bycie kimś, kto rozwija świadomość sportowca w oparciu o zaufanie, budowane poprzez rozmowę, otwartość i tolerancję. Takie podejście sprawdza się zawsze i wszędzie. A jak taka postawa trenera mentalnego czy psychologa może być odbierana przez sportowca? Oto jaki dr Corey Yeager’a opisał koszykarz Langston Galloway latach 2017-2020, grający w Detroit Pistons:

 

“To ktoś, kto wygląda jak ty, kto jest w stanie rozmawiać o czymkolwiek. To sprawia, że jest wyjątkowy, bo on niczego od ciebie nie chce, ale chce wszystkiego dla ciebie. Chce, żebyś był najlepszą wersję siebie”.

 

Jak wygląda współpraca z trenerem mentalnym z perspektywy sportowca?

 

Współpraca trenera mentalnego ze sportowcem jest podobna do relacji tego ostatniego z trenerem sportowym i często daleko jej do typowej relacji z psychologiem czy psychoterapeutą, pracujących w gabinecie. Trener mentalny czy psycholog sportu również prowadzą sesje treningu mentalnego stacjonarnie w wynajętym lokalu biurowym lub prywatnym mieszkaniu, ale stałym elementem ich pracy jest obserwacja sportowca podczas treningów oraz występów sportowych.

 

Sportowcy swój plan dnia, tygodnia czy sezonu podporządkowują treningom oraz startom, co powoduje, że często bardzo trudno znaleźć im czas na dojazd do gabinetu psychologa sportu czy trenera mentalnego. W takiej sytuacji współpraca może odbywać się zdalnie lub okazjonalnym miejscem pracy trenera mentalnego może okazać się restauracja w hotelu, w którym mieszka podczas zgrupowania koszykarz, kawiarnia w budynku klubu tenisowego, sala do treningu motorycznego dla siatkarek czy park nieopodal boiska treningowego, w którym piłkarz może odpocząć i w spokojnych warunkach odbyć rozmowę.

 

Niezależnie od miejsca późniejszych spotkań, współpraca rozpoczyna się od pierwszej sesji, czyli po prostu pierwszej rozmowy, podczas której młody sportowiec oraz jego rodzice lub opiekunowie mają możliwość zapoznania się z trenerem mentalnym, poznania jego metod pracy oraz zasad, którymi się w niej kieruje i zadania pytań, które rozwiałyby ich ewentualne wątpliwości. W przypadku sportowca pełnoletniego obecność rodziców nie jest obowiązkowa. Kolejne sesje odbywają się już indywidualnie z udziałem sportowca oraz trenera mentalnego.

 

Trener mentalny po pierwszych indywidualnych spotkaniach zapoznawczych przygotowuje plan treningów mentalnych w oparciu o swoje obserwacje oraz uwzględniając wspólnie ustalone cele. Jak długo powinna trwać współpraca trenera mentalnego ze sportowcem, aby pojawiły się efekty? Jest to pytanie, na które nie ma z górny ustalonej odpowiedzi. Liczba sesji treningu mentalnego oraz ich częstotliwość zależą od potrzeb sportowca oraz jego możliwości czasowych, a także oczywiście finansowych. Czasem współpraca trwa kilka spotkań, czasem kilka lat. Warto podkreślić, że dla trenera mentalnego czy psychologa sportu najważniejszym zadaniem powinno być doprowadzenie do usamodzielnienia się zawodniczki lub zawodnika, z którym pracuje. Tenisistka, piłkarz, koszykarz czy siatkarka powinni z pomocą trenera mentalnego osiągnąć taki poziom umiejętności mentalnych, aby być w stanie samej lub samemu funkcjonować na swoim optymalnym poziomie podczas występów sportowych oraz poza nimi.

 

Na koniec, nawiązujac do poprzedniego akapitu, przewrotnie chciałbym napisać, że czasem słyszy się stwierdzenie, że psycholog w sporcie lub trener mentalny w sporcie nie są niezbędni, ale psychologia w sporcie już tak. Czasy gdy psychologia sportu i trening mentalny były postrzegane jako niepotrzebny wypełniacz czasu podczas zgrupowania albo tym bardziej jako magiczne sztuczki dla sportowców na szczęście odchodzą mniej lub bardziej powoli do przeszłości. Dbałość o przygotowanie mentalne i zainteresowanie psychologią sportu powinno stanowić stały punkt w obszarze zainteresowań sportowca, który profesjonalnie podchodzi do swojego rozwoju, niezależnie od tego czy współpracuje on z trenerem mentalnym czy sam pracują nad sferą mentalną. Dla zainteresowanych nieco więcej informacji na temat psychologii sportu znajduje się pod adresem: https://piotrjedrasiak.pl/psychologia-sportu .

 

Literatura:

Blecharz, J. (2004). Czas mistrzów. Charaktery
Nowicki, D. (1997). Trening mentalny w procesie szkolenia sportowego. Sport Wyczynowy, nr 1-2
Nowicki, D. (2010). Kształtowanie optymalnej gotowości startowej młodych zawodników. W: M. Krawczyński (red.): Psychologia sportu dzieci i młodzieży. Pomorska Federacja Sportu